John Ch.M. Jorna

DE KUNST VAN HET HAALBARE

Wethouders en gemeenteraden worstelen nog steeds met het dualisme. Menig wethouder is al dan niet gedwongen afgetreden. Wethouders zijn niet langer lid van de gemeenteraad en van hun fractie. Het College staat los van de Raad, zoals de regering los staat van het parlement. Normaal steunt de regering op een meerderheid in beide kamers van het parlement. Bij sommige kwesties moet de huidige regering steun zoeken bij andere partijen dan de regeringspartijen en gedoogpartner PVV. Dat vraagt dan het nodige overleg, eventueel in achterkamertjes. Zo kan het beleid bijvoorbeeld pro-Europees blijven. Nu een nieuwe bankencrisis voor mogelijk wordt gehouden met een nieuwe economische crisis moeten VVD, CDA en PVV opnieuw om de tafel. Moet er nog meer bezuinigd worden, is de vraag. Bekend was ook het zogenaamde torentjesoverleg tussen regeringspartners om over nieuwe kwesties tot overeenstemming te komen. Frustrerend voor de oppositie, want die werd zo buitenspel gezet. Voor het overleg met de kamer was over het onderwerp al beslist.

Deze Haagse mores zouden leerzaam kunnen zijn om onnodige spanningen tussen de Raad en het College of een individuele wethouder te voorkomen. Over sommige zaken beslist het College op grond van de wet of van afspraken met de Raad. De Raad houdt zich bezig met de hoofdlijnen, niet met details of met de uitvoering. Tegelijk dient de Raad het werk van het College te controleren. Dan kan blijken, dat de Raad niet gelukkig met iets is. Hoe kun je dat voorkomen? Een ervaren wethouder weet maar al te goed over welke zaken hij met de Raad kan botsen. De kunst is dan de Raad tijdig te informeren en eventueel tot overleg te komen. In elke raadsperiode moet beleid ontwikkeld worden over zaken, waarover niets in het coalitieakkoord is opgenomen. Ook dan is intensief overleg met de Raad geboden en in het bijzonder met en tussen de coalitiepartners.

Misschien gaat het vaker mis bij de dagelijkse gang van zaken. Een wethouder bereidt een besluit voor. Overleggend met de ambtenaren komt naar voren, dat iets wettelijk niet kan of economisch niet verantwoord is. Dat zal de Raad niet leuk vinden. Een slimme wethouder informeert de Raad onmiddellijk. Dat is beter dan met een compleet, maar afwijkend voorstel te komen, waardoor de Raad onaangenaam verrast is. De wethouder heeft voor 100% gelijk en toch is de Raad geïrriteerd, zeker als dat vaker voorkomt. Besluitvorming over ingewikkelde kwesties is een langdurig proces, waarin wethouder en Raad samen moeten optrekken. Soms zien we bij een College de neiging eigen beleid te ontwikkelen. Salarissen worden mede bepaald door het aantal inwoners. Het hoeft niet mee te spelen, maar het kan er wel toe leiden, dat een College wat eerder geneigd is in te stemmen met groeitaken, waar de bevolking niets van wil weten en als het goed is de Raad evenmin. Een College moet altijd beseffen, dat de Raad uiteindelijk de baas is. Dat is moeilijk, want een College heeft meestal een informatievoorsprong en is daardoor gemakkelijker geneigd ideeën van de Raad terzijde te schuiven. De zoveelste botsing volgt.

Een wethouder kan zo afhankelijk zijn van de ambtenaren, dat het eigenlijk de ambtenaren zijn die het beleid bepalen. Gewetensvolle ambtenaren dienen daarbij het belang van de gemeente, van de Raad en van de burgers. Ze houden rekening met de meningen in de Raad, maar de verleiding ligt op de loer eigen stokpaardjes te gaan berijden. Een goede wethouder staat tegenover de ambtenaren stevig in zijn schoenen.

In het dualistische stelsel is voortdurend overleg en een constante informatiestroom de kunst om uit de hand lopende spanningen tussen een wethouder en de Raad te voorkomen. De wethouder is de dienaar van de Raad.

Jaargang 4, Nr. 182 

GRENZELOOS FIETSEN AAN DE ZUIDGRENS

Net die ene mooie week in de herfst zijn wij op vakantie in eigen land. Je moet maar geluk hebben. Gezien de drukte op wegen en fietspaden waren we niet de enige, die per fiets het grensgebied van de Acht Zaligheden verkenden. Zuidwestelijk van Eindhoven liggen een aantal grotere en kleinere dorpen, die eindigen op ‘sel’ . Ze worden de acht seligkeiten/zaligheden genoemd.  Ik reed door Reusel, Hulsel, Netersel, Eersel, Duizel, Knegsel en Steensel. Dat zijn er zeven. Waar was nummer acht? Was dat Woensel? De deskundigen geven er wisselende antwoorden op.

Voor het eerst reden we met elektrische ondersteuning. Dat gaat geweldig, maar je moet wel zorgen voor een goede accu, want anders kom je niet ver. Op mijn leenfiets haalde ik afwisselend in de stand eco en de stand normaal net 55KM, zodat ik de laatste drie KM zonder ondersteuning thuis moest zien te komen. Met de accu van de fiets, die in bestelling is, kom ik dan drie keer zo ver. We waren ook niet de enige met elektrische fietsen. Het bezit is explosief gegroeid. Wel gezellig om op een rustpunt ervaringen uit te wisselen. Twee keer kwamen we een bordje oplaadpunt tegen. Die komen er ook steeds meer.

Het is een typisch Brabants gebied, tamelijk vlak en langzaam aflopend in Noordelijke richting. Dat zie je aan de beekjes en aan de stuwen erin, waar het water toch steeds ruim een halve meter naar beneden valt. Hier en daar zijn meestal beboste stuifduinen, met wat meer reliëf. Het landschap is erg afwisselend met grotere en kleinere bossen, veel grasland en maisakkers. Soms zie je een duidelijk rationele verkaveling. Dan zit je in een jong heideontginningsgebied met kaarsrechte wegen. Bij de dorpen is het kleinschaliger en minder regelmatig. Er zijn natuurlijk boerderijen. Je ziet er de geschiedenis. Oudere boerderijen hebben nogal eens alleen nog een woonbestemming en zien er keurig onderhouden uit. Daar wonen geen boeren meer. Nieuwe boerderijen staan vooral in het open gebied. Vaak is het een gewoon woonhuis met een kleine stal en daarbij reusachtige schuren voor kippen, varkens of melkvee. Zo wordt de schaalvergroting in de landbouw van de afgelopen vijftig jaar goed zichtbaar. Het is er een echt veehouderijgebied. Afgelopen zondag, fietsend tussen Duizel en Hoogeloon zagen we bijvoorbeeld een koeienkijkdag. Het was een knap druk. Op deze arme zandgronden is veeteelt de meest geschikte vorm van bodemgebruik. Je hebt op deze stuifgevoelige gronden organische mest nodig. Tsja, maak dat Mevrouw Thieme maar eens wijs.

Bij de meeste dorpen zijn flinke bedrijventerreinen. Je zit hier erg gunstig  met een autosnelweg, die Antwerpen met het Ruhrgebied verbindt en verder Eindhoven en de A2 in de buurt, een vooral technisch goed geschoolde bevolking en een prettig woon- en leefklimaat. Het gebied mikt samen met het aangrenzende België op het toerisme met een grensoverschrijdend knooppuntennetwerk en uitstekende fietspaden. Je moet wel even in de gaten krijgen, hoe het systeem werkt. Altijd de bordjes volgen, ook al maak je dan omwegen. Die omwegen gaan juist over de leukste en rustigste weggetjes door het mooiste landschap.

Het thema van de laatste Open Monumentendag was het tweede gebruik van gebouwen. We zagen een bijzonder voorbeeld. Een boerderij werd verbouwd tot “Afscheidshoeve”, een slimme zet op een forse groeimarkt, gezien de toenemende vergrijzing. Maar als je dan even verder langs een vers bermmonument met veel bloemen rijdt en dan een bordje grafheuvel passeert, dan zet je dat wel even aan het denken. Om met de naam van een Haagse uitvaartonderneming te besluiten: “Hodi Mihi, Cras Tibi”, heden ik, morgen gij. Tsja, als je een dagje ouder wordt…..!

Vierde Jaargang, Nr. 181.

Beelaerts van Bloklandprijs voor het Steneneiland in Maarn

Toen Beelaerts van Blokland afscheid nam als Commissaris van de Koningin in de provincie Utrecht is er kennelijk een prijs ingesteld om met wat geld goede ideeën te steunen. De laatste keer, afgelopen donderdag, dat de prijs werd uitgereikt kwam hij ten goede aan het aardkundig monument Het Steneneiland in de zandafgravingsplas bij Maarn. Tijdens het graven zijn vele enorme rotsblokken tevoorschijn gekomen. Vele zijn verdwenen, maar een mooie en representatieve collectie is nu al enkele jaren in de vorm van een kompasroos op een eiland met een hoogspanningsmast uitgestald. Via een dammetje kun je er komen, maar dan moet je wel een sleutel van het hek hebben.

De prijs is gebruikt om van een flink aantal stenen stukken af te zagen en het zaagvlak vervolgens te polijsten. Zo kun je pas goed de kristalstructuur van de stenen bekijken. Van alle soorten is er een gekozen. De oudste gesteenten zijn vanzelfsprekend stollingsgesteenten, ontstaan nadat de gloeiend vloeibare aarde afkoelde. Ze worden nog steeds gevormd als vloeibaar gesteente uit het binnenste dichterbij of helemaal aan de oppervlakte komt.  We onderscheiden drie groepen: Dieptegesteenten, ganggesteenten en uitvloeiingsgesteenten. Dieptegesteenten zijn meestal vol kristallijn. Alle mineralen uit het vloeibare gesteenten zijn  bij de langzame stolling tot kristallen gevormd. Elk mineraal heeft weer een andere kristalvorm. Bij de ganggesteenten zijn niet alle mineralen mooi uitgekristalliseerd. De rest is een min of meer eenvormige massa. De uitvloeiingsgesteenten zoals lava of basalt bevatten geen kristallen en zijn een eenvormige massa.

Als stollingsgesteenten aan de oppervlakte komen bij gebergtevorming gaan ze verweren. Ze vallen langzaam uiteen in steeds fijnere brokken. Als dat fijnere materiaal wordt getransporteerd en elders wordt neergelegd ontstaan de afzettingsgesteenten of sedimenten. Die kunnen weer verharden en dan krijg je zandsteen of leisteen. De gelaagdheid is vaak nog te zien. Dieptegesteenten en sedimenten kunnen door druk of hoge temperatuur van gedaante veranderen, een metamorfose ondergaan. Zo ontstaan metamorfe gesteenten. Je vindt ze allemaal op het Steneneiland en van elke soort is een gepolijst vlak gemaakt.

De erratica of zwerfstenen zijn uit verschillende delen van Scandinavië en Finland afkomstig en hebben zo elk weer hun eigen uiterlijk  We spreken dan van gidsgesteenten, die ons de weg wijzen naar de herkomst van het materiaal. Ook van alle gidsgesteenten is een mooi gepolijst slijpvlak gemaakt.

Zo is het Steneneiland nog interessanter en nog leerzamer geworden. Elders op internet is meer informatie te vinden, ook voor hen, die er een bezoek willen brengen. Voer voor geografen!

Jaargang 4, Nr. 180.

INTERESSANTE FIETSTOCHT

Het is echt heerlijk een groep geïnteresseerde mensen allerlei bijzonderheden in het landschap te laten zien en uit te leggen. Het maakt een fietstocht alleen maar boeiender, zo merkte ik aan de reacties van de deelnemers. En waarom zouden lezers de tocht niet zelf gaan maken? Jongeren doen het met gemak in een middag.

We begonnen vanuit Odijk in de richting houten over de Burgweg en de Achterdijk, maar bij de boerderij ‘Het Vagevuur” gingen we niet linksaf, maar rechtdoor. Dan kom je op een punt, waar je een mooi overzicht hebt over het fossiele Rijndal, waar de provincie Utrecht een nieuwe weg wil aanleggen. Zie een vorige Column! Ik liet de mensen het dal zien en de restgeul en vertelde over de plannen.

Daarna linksaf over de Rijsbruggerweg en de Binnenweg en dan rechtsaf het fietspad door het bos Nieuw Wulven. Wat een rust. Het bos ligt in een komgebied, dat bij het inwerking stellen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie geïnundeerd werd. Bij een T-kruising linksaf en over de Rondweg twee lussen linksaf, zodat je aan de Noordkant van de Rondweg op de Lobbendijk komt langs een demonstratietuin, We houden links aan en rijden alsmaar rechtdoor richting Laagraven, gaan daar door de fietstunnel en dan over de brug naar Nieuwegein. In de afdaling gaan we naar links en dan naar rechts weer onder de grote weg door. Dan kunnen we naar links en over een brug over het Lekkanaal en weer met een lus naar het fietspad langs het kanaal, dat deel uit maakt van de vaarroute Amsterdam-Rotterdam v.v.. We komen langs de zogenaamde plofsluis, een enorme betonnen bak, die tot ontploffing gebracht in een keer het Amsterdam-Rijnkanaal kon afsluiten, zodat het inundatiewater niet zou wegstromen. In Vreeswijk passeren we Fort Vreeswijk, een deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW). We nemen het Pontje naar Vianen. Van daar volgen we vele kilometers de dijk naar Culemborg. Onderweg is er veel te zien.

Eerst de stuw bij Hagestein met daarbij sinds enkele jaren een vistrap. Zo kunnen bijvoorbeeld palingen stroomopwaarts de stuw passeren en de glasaaltjes later weer naar zee zwemmen. De stuw is een van de drie in de Rijn en de Lek. Die bij Driel zorgt ervoor, dat er meer water naar het IJsselmeer gaat stromen, nodig voor de zoetwatervoorziening van Friesland en Noord-Holland. De andere twee zorgen ervoor, dat beneden Driel de Rijn en de Lek niet droog komen te staan. Bij Vianen zit je al op zeeniveau, dus daar zijn geen stuwen meer nodig. Nu er vaak minder water door de Lek komt, moest het Haringvliet afgesloten kunnen worden, zodat het water van de Merwede door de Nieuwe Maas en de Nieuwe Waterweg zou stromen en de zouttong daar zou terugdringen.

We zagen onderweg ook veel nevengeulen en verlaagde uiterwaarden, alles om de rivier meer ruimte te geven om het vaker voorkomende hoogwater op te vangen. Daarvoor zijn ook de dijken flink verhoogd en verzwaard.

Aan de Zuidzijde van de Lek zijn twee forten van de NHW, Fort Everdingen en het pas gerestaureerde voorfort Werk aan het Spoel. Aan de Noordkant liggen Fort Honswijk en het Werk aan de Groeneweg. Ze moesten een eventuele vijand, die per schip of over de dijken en de hooggelegen gronden bij de rivier naderde, tegenhouden. Bij het Werk aan het Spoel is een interessant restaurant gekomen, dat zich specialiseert in vegetarische gerechten.

Via het Culemborgse veer, de rivierdijk en de Zuwedijk gaat het over de Goyse brug naar de Nachtdijk met een zeer aantrekkelijk theetuin. Via de Hollendewagenweg en Werkhoven ging het weer terug naar Odijk. Totaal 50 KM.

Jaargang 4, Nr. 179.

21 OUDE KNARREN OP REÜNIE

Het was weer zover. Onze jaargroep van de Kweekschool in Hilversum was weer bijeen en dit keer in Oosterbeek. Van de oorspronkelijke 47, die in 1954 eindexamen deden zijn er inmiddels vijftien overleden. Daarnaast zijn er een aantal, die zo slecht ter been zijn, dat ze niet meer kunnen komen. Sommigen vinden een reünie niet leuk en komen nooit. Maar voor de 21 aanwezigen was het weer feest. Oude herinneringen werden weer opgehaald. Gezondheidsklachten werden uitgewisseld, want ja gebreken komen met de jaren. En er was ook emotie.

We zijn gewend zo’n dag te openen met wat berichten over de redenen, dat sommigen niet kunnen komen. Maar een klasgenoot kwam met een geheel ander verhaal. Hij wilde dat toch een keer kwijt en ik kan mij dat voorstellen. We horen niet meer bij de jonkies. Onze kweekschool was een internaat met maar heel weinig externe leerlingen. Je had de hele dag omgang met elkaar en zo leerde je elkaar van haver tot gort kennen. Maar dit verhaal was ons niet bekend. Het bleek, dat een frater-docent op een avond hem bekend had tedere gevoelens te koesteren. Nou, die gevoelens waren in het geheel niet wederzijds. De student nam maatregelen om nog zo’n confrontatie te voorkomen, maar durfde deze zich misdragende docent niet aan te geven. Over enkele maanden moest hij immers examen doen. Het is duidelijk, dat de docent zich schuldig maakte aan een strafbaar feit. Er was een afhankelijkheidsrelatie en dan zijn dergelijke homofiele contacten niet toegestaan. Voor mij bleek maar weer, dat je meestal niets merkt van dergelijke gebeurtenissen. Dat maakt het extra moeilijk ze te voorkomen.

Wij bevonden ons op een wereldberoemde plek. Hier had de Slag om Arnhem gewoed, althans het tweede deel, want de Rijnbrug in Arnhem was na drie dagen weer in Duitse handen. Dichtbij De Oude Herberg, waar wij bijeen waren ligt het Airborne Museum. Het is sinds kort ingrijpend vernieuwd. Achter het museum, het vroegere hotel Hartenstein is diep onder de grond een enorme kelder gekomen en daar dwaal je door een oorlogsgebied met ruïnes en schietende soldaten. Lichtflitsen suggereren explosies. Het is een oorverdovend lawaai. Hier ervaar je echt wat het is in de frontlinie te zitten, zoals ik dat als tienjarige in april 1945 oostelijk van Apeldoorn mee maakte. De slag om Arnhem had ik in een ander deel van de stad meegemaakt. Die slag wordt ook tastbaar gemaakt door foto’s en video’s en vooral door korte citaten van Britse en Duitse militairen en Nederlandse burgers bij al die foto’s. Het maakte veel emotie bij mij los. Ik voelde weer de teleurstelling over de verloren slag, de onvrede om de vele fouten die gemaakt zijn en de bewondering voor de strijders, die het ondanks alle tegenslagen zo lang hadden volgehouden. Gedane zaken nemen geen keer en toch heb ik er die nacht nog een tijd van wakker gelegen.

Dit stukje levenservaring maakt mij tot een gedreven voorstander van Europese samenwerking. Het uiteenvallen van de EU moet koste wat kost worden voorkomen. Het aanwakkeren van nationalistische gevoelens is onverantwoord, want nu zag en hoorde en voelde en proefde ik weer waar nationalisme toe kan leiden, tot een vreselijke oorlog.

Wij zijn al heel vaak tijdens een reünie bijeen geweest, maar nog nooit was zo’n bijeenkomst voor mij zo vol emoties. Dat maakte deze op zich eenvoudige reünie tot een kostbare ervaring. Dank je wel, Herman, Joop en Theo voor de organisatie.

Jaargang 4, Nr.178.

VERBETERINGEN EN TEGELIJK DE MEEST FUNDAMENTELE AANTASTING VAN DE LANDSCHAPSSTRUCTUUR

Het definitieve ontwerp inpassingsplan ontsluiting Houten-A12 is nu uitgebracht en vergeleken met het voorontwerp en allerlei eerdere plannen zijn er duidelijke verbeteringen. De kruising met de Achterdijk wordt ongelijkvloers. Het landbouwverkeer kan de Middenweg blijven volgen en voor fietsers en voetgangers komt daar een tunnel met extra ruimte als passage voor kleine dieren. Om de 250 meter komen er ecopassages onder de weg door en noordelijk van de Achterdijk gaat de weg pas dicht bij de A12 stijgen. De barrièrewerking van zo’n weg dwars door het landschap vraagt heel wat extra maatregelen. Tot nu toe werd daar weinig aandacht aan besteed.

Het Rijsbruggerweg tracé komt zuidelijk en noordelijk van de Achterdijk te liggen in een fossiel Rijndal met restgeul, de Rietsloot. De nieuwe weg moet bij een mogelijke overstroming zo lang mogelijk als evacuatieroute kunnen dienen. Daarom ligt hij verhoogd, iets oostelijk van de restgeul. Misschien dat dit de reden is, dat de nieuwe weg over de Achterdijk heen gaat., die in een fors verdiepte tunnel eronder door gaat. Dat betekent, dat in de laag gelegen bedding een oprit moet komen en dat de hoger gelegen Achterdijk flink naar beneden moet om via een tunnel onder het RBW door te kunnen. Als men omgekeerd koos voor het RBW in een tunnelbak met de Achterdijk met een viaduct erover zouden de hellingen minder steil worden of korter, zou het landschap minder worden aangetast en het oude stroomdal zou in het landschap zichtbaar blijven. Waar vroeger een brede rivier stroomde komt nu een stroom auto’s De nu voorgestelde kruising is de meest fundamentele aantasting van de aardkundige waarden, die hier denkbaar is. Om het risico bij (dreigende) overstromingen te verminderen is een noodweg terzijde van de tunnelbak, tevens bruikbaar voor onderhoudspersoneel, voldoende. Zulke uitwegen met een stevig hek zie je in het buitenland veel.

Uit het zienswijzenrapport en met name uit de reacties van het college van GS  blijkt, dat men er vast van overtuigd is, dat de weg er komt. Die zekerheid is er pas echt als de RvS in een bezwarenprocedure uitspreekt, dat tegen alle bezwaren in de weg er toch moet komen. Veel insprekers wijzen op het feit, dat de Meerpaalvariant tot een grotere ontlasting van de bestaande verbindingen naar Noord en West kan leiden, zodat de bestaande opstoppingen op de Staart en zelfs op de Rondweg tot het verleden zullen behoren, zeker als het verkeer op de A27 na 2018 goed zal kunnen doorstromen. Nu moet het verkeer Houten-Nieuwegein v.v. via de Utrechtseweg-Houtenseweg of via de Staart, de A27 en de aansluiting nr. 28 van Nieuwegein op de A27 ( de Knoest). Met de Meerplaalvariant komt er een derde verbinding, die de andere twee zal ontlasten. Simpel, maar niet voor GS. Vaak zie je bij de ingekomen zienswijzen als antwoord, dat besloten is tot aanleg van het RBW. Er wordt geen echt antwoord gegeven. Het lijkt een beetje op de pa of ma, die als het kind waarom vraagt, zegt: Omdat ik het wil. Het maakt een wat potsierlijke indruk, vooral ook omdat het geen kinderen zijn, die problemen zien.

Dit zijn zo wat eerste indrukken. Ik moet het geheel nog intensief gaan bestuderen en vervolgens doorwrochte zienswijzen insturen. Er is werk aan de winkel.

Jaargang 4, Nr. 177.