John Ch.M. Jorna

FORENSISME IS DURE LUXE

Als ik vertel over vroeger roepen mijn kinderen altijd weer: “Maar Papa, het zijn nu andere tijden”. Dat moge zo zijn, maar door stil te staan bij het verleden, word je je bewust van veranderingen en realiseer je je, dat zaken opnieuw kunnen veranderen. Zo was het vroeger heel normaal, dat een werkgever eiste, dat je je binnen drie jaar in of nabij je werkgemeente vestigde. Na drie jaar stopte de reiskostenvergoeding. Mijn eerste baan was 26KM van mijn woonadres. Maandagochtend stapte ik om half zeven op de fiets, was ruim een uur later bij mijn pension, kleedde me snel om en was om acht uur in de kerk voor de schoolmis. Zo was dat toen. Door de week was ik in de kost. Alleen in het weekend was ik thuis in Arnhem. Toen ik bijna veertig jaar later weer contact had met mijn eerste werkgever, was ik verbaasd te horen, dat mijn collega in Arnhem woonde. Ik realiseerde mij in eerste instantie niet, dat leerkrachten tegenwoordig meer verdienen, dan de 195 gulden in mijn eerste maand in 1954. Nu ben je er met de auto in een half uur en je kunt ook nog goedkoop tanken in Duitsland.

Auto rijden is zo gewoon geworden, dat de auto als iets noodzakelijks wordt beschouwd, net als eten en drinken, kleding en een dak boven je hoofd. Je hebt er recht op. Vrijwel alle autorijders staan er vrijwel nooit bij stil, dat aan dit zo nuttige vervoermiddel ook een aantal nadelen kleven. Lijders aan astma of COPD weten er over mee te praten. Mensen worden ziek van het voortdurende lawaai. Het autoverkeer is door de uitstoot van broeikasgassen ook een van de oorzaken van klimaatverandering. Door de uitstoot van stikstofoxyden draagt het bij aan de overbemesting en zo aan het verdwijnen van plantensoorten. Maatregelen hiertegen worden door de toename van het autogebruik te niet gedaan. Autogebruikers realiseren zich nauwelijks, dat zij een dodelijk apparaat hanteren. Als er elk jaar alleen in Nederland twee volle passagiersvliegtuigen zouden neerstorten, zou er aanzienlijk minder gevlogen worden. Het autoverkeer gaat gewoon door met evenveel slachtoffers. De kosten van de revalidatie van verkeersslachtoffers zijn enorm. Het zo nuttige en comfortabele vervoersmiddel is voor velen ook een plaag geworden.

Als door het belasten van de reiskostenvergoeding als een vorm van inkomen met name het lange afstand forensisme per auto gaat verminderen, is dat nuttig voor natuur en milieu. Maar het is ook economisch nuttig, wanneer het er toe leidt, dat de gemiddelde woonwerkafstand weer gaat verminderen en zo ook de totale reiskostenvergoeding. Terecht wijzen werkgevers er voortdurend op, dat het belangrijk is, dat de loonkosten niet te veel stijgen, zodat Nederland concurrerend kan blijven. Het verbaast mij elke keer weer, dat werkgevers niet massaal eisen, dat werknemers binnen drie jaar naar hun werkgemeente verhuizen. Ik ken alle smoezen over sociale contacten en het werk van de partner en de school van de kinderen. De partner heeft zo weer werk. Krijg je je huis niet verkocht? Dan wordt het tijd, dat er snel weer een woningruilbureau met site komt, zoals veertig jaar geleden heel gewoon was. Ideetje voor een werkloos geworden makelaar?

Wat doe je met die tien uur per week extra vrije tijd? Meer tijd voor je partner en je kinderen? Vrijwilligerswerk? Sport? Hobby’s? Lekker luieren? Ik hoor keer op keer weer over mensen, die zo druk zijn. Fitter worden nu je per fiets naar je werk kunt. Het wordt tijd, dat mensen eens oog krijgen voor het irrationele van ons denken over woon-werkverkeer. Dat geldt ook voor de klagerige journalisten in mijn favoriete Volkskrant. Benader het eens positief.

Jaargang 5, Nr. 216.

DE AFFAIRE DIBI EN NOG MEER

Als je vandaag aan de dag met vrienden en bekenden een kopje koffie drinkt heb je heel wat uit te leggen. Zo zei iemand op het zonnige terras, dat hij van de politiek niets meer snapt. Daar kun je dan mooi op inhaken.

De geschiedenis van GroenLinks kent heel wat miskleunen. We zijn ze allemaal weer te boven gekomen. Zo was er een duolijsttrekkerschap, dat geen succes werd. Er was een kamerlid, dat een ziekte simuleerde, waar zelfs de medefractieleden intuinden. Politici moeten over een flinke dosis acteertalent beschikken. Er was de affaire Sam Pormes, die evenmin tot vreugde stemde. Het is dus ook geen wonder, dat er vervolgens een strakke procedure kwam voor de selectie van kandidaten voor verkiezingen. We willen mensen op de lijst, die ons vertrouwen waard zijn, die geschikt zijn en die clean zijn. Getuige de profielen voor kamerlid en fractievoorzitter weten we inmiddels uitstekend aan welke eisen iemand moet voldoen.

Nu is de procedure enorm versneld en dus niet volledig gevolgd. Tofik Dibi hield zich niet aan afspraken in de procedure, die terecht zwijgzaamheid voorschrijven, zolang de kandidatencommissie de lijst niet heeft vrijgegeven. Elk van de 165 sollicitanten moet er op kunnen vertrouwen, dat een negatief oordeel niet zo maar openbaar wordt. Tofik Dibi meende boven de wet te kunnen staan en trad te vroeg naar buiten en toen het oordeel negatief uitviel – naar mijn mening terecht – kon hij niet meer terug en ging vechten als een leeuw. Zo toonde hij zelf het gelijk van de kandidatencommissie aan. Tsja!

Dan waren er nog mensen, die wilden kunnen kiezen. Binnen GroenLinks zijn meer mensen geschikt als lijsttrekker m/v, maar die hebben zich niet aangemeld. Anders was er inderdaad iets te kiezen geweest. Nu krijgen we een gemankeerd referendum. Wat de motieven zijn van de mensen, die dat referendum zo graag wilden is onbekend. Ik neem aan, dat mensen niet op Dibi gaan stemmen omdat ze het zo zielig vinden, dat hij streng beoordeeld is. Evenmin niet omdat ze het beleid van Jolande Sap niet steunen, want Dibi was het inhoudelijk altijd met haar eens. En ook niet, omdat Dibi uit de grote stad Amsterdam aan het IJ komt en Jolande Sap uit het stadje Venlo aan de Maas, want de beste moet het worden.

Al babbelend bij de koffie komen ook het vijf-partijen-akkoord en Griekenland voorbij. Het belangrijkste argument van de PvdA is, dat lastenverzwaring de consumptie onder druk zet. Maar de overheid gebruikt de opbrengsten om de koopkracht van de minima zo goed mogelijk te handhaven en mensen in het speciaal onderwijs en de cultuursector aan het werk te houden evenals mensen met een beperking. Hun koopkracht blijft behouden. Zo wordt voor de laagste inkomens het grotere eigen risico geheel gecompenseerd. Behoud van koopkracht leidt tot behoud van consumptie. Is het zo erg, dat er wat gematigd wordt in de overconsumptie aan luxe goederen en diensten, die je bij veel middelbare en hogere inkomensgroepen kunt waarnemen? Het is economisch toch hoogst ondoelmatig en ecologisch zeer schadelijk, dat mensen elke dag vele tientallen kilometers heen en weer reizen naar hun werk en de reiskosten ook nog eens belastingvrij door hun werkgevers vergoed krijgen.

Nederland heeft als handelsnatie enorm geprofiteerd van het ontstaan van een grote gemeenschappelijke markt. Onze ligging aan de Noordzee bij de monding van de Rijn en de Maas zorgde voor veel doorvoer en voor de verwerking van grondstoffen en halffabricaten tot eindproducten, waarbij we dan ook nog heel gunstig lagen in een dichtbevolkt en welvarend gebied met veel koopkracht. Wij profiteerden volop van de vele vestigingsvoordelen. Maar al in de tachtiger jaren waarschuwde ik mijn leerlingen voor het feit, dat er in de uitgebreide EU ook gebieden zijn, die alle vestigingsvoordelen missen en waar de economie de concurrentie met Noordwest Europa zal verliezen. We zien het nu in Griekenland gebeuren. Alleen door het loonniveau enorm te verlagen, kunnen de Grieken weer concurrerend worden. Dan moeten de rijke Grieken en de West-Europese ondernemingen ook nog bereid zijn in de Griekse economie te investeren. Wees maar blij, dat je niet in Griekenland woont. Iedereen was het daar volkomen mee eens.

Jaargang 5, Nr. 215.

EENSGEZINDHEID UITSTRALEN

Het is prachtig en uiterst democratisch, dat GroenLinks zo graag een open-debatpartij wil zijn, maar het maakt ons wel uiterst kwetsbaar. Dat zie je aan het vettige lachje als mensen zich zogenaamd vergissen en over Kunduz-akkoord spreken en zich dan quasi verontschuldigend corrigeren met oh nee, lente-akkoord. Dat helpt niet erg bij het pogen bij de peilingen een hoger zetelaantal te bereiken.

De verplichting het begrotingstekort terug te dringen naar 3% zit velen hoog. Het spoort met het VVD-programma om de overheidsuitgaven terug te dringen. Rutte heeft er niet voor niets steeds op aangedrongen. Het lente-akkoord heeft nu ook een lastenverzwaring met zich meegebracht. Het hogere Btw-tarief stijgt van 19 naar 21% en er komt een extra schijf bij de inkomstenbelasting voor de zeer rijken. Als mensen meer belasting betalen zou dat de consumptie doen dalen en dus negatief uitwerken naar de economie. Is dat zo? Een groot deel van de rijksuitgaven bestaat uit lonen en uitkeringen. Als er minder leerkrachten en ambtenaren worden ontslagen en de uitkeringen niet worden verlaagd of mensen hun uitkering behouden, stimuleert dat toch de consumptie en dus de economie. Wat zou de economie nu meer stimuleren? Een zeer welvarende pensionado gaat á € 20.000,– voor een maand op vakantie in Florida of Hawaii of de koopkracht van 200 mensen met alleen ouderdomspensioen wordt gehandhaafd met een extraatje van 100 Euro? Ik kan er dus niet zo erg om treuren, dat het aantal jaarlijkse vakanties naar exotische oorden wat wordt beperkt. Het lijkt mij ook wenselijk, dat voor mensen met een minimuminkomen de stijging van het eigen risico bij de ziektekosten wordt gecompenseerd. Voor hen zijn het enorme bedragen.

Mijn eerste reactie bij het gerucht, dat Tofik Dibi zich zou willen kandideren als lijsttrekker was: “Dan valt er iets te kiezen!” Daarbij dacht ik, dat hij weinig kans maakt. Hij is inmiddels een ervaren en verdienstelijk  kamerlid, maar mist toch de inhoud en de statuur om lijsttrekker te worden. Maar als het een complotje is om weer een Amsterdammer op de eerste plaats te krijgen, zou hij toch voor een verrassing kunnen zorgen.. In dat verband zou het interessant zijn om eens te onderzoeken of Amsterdammers onder de 2000 aanmeldingen voor het congres oververtegenwoordigd zijn. Als er een ledenreferendum komt, moet vooral iedereen stemmen.

Ik was zelf te laat met mijn poging mij aan te melden. Wat is er aan de hand? Is iedereen opeens vreselijk enthousiast? Ik vind het een probleem, dat ik als zeer betrokken lid, nu niet mee kan stemmen over het programma en de lijst. Er zal wel geen grotere zaal te vinden zijn op zo’n korte termijn. Kunnen er grote tenten bijgeplaatst worden? Het is dan hartje zomer. Ik hoop, dat er serieus bekeken wordt of meer congresgangers kunnen worden toegelaten.

Jaargang 5, Nr. 214.

EEN KLEINE VOLKSVERHUIZING NAAR LOURDES

Met 18 bussen naar Tourcoing en vandaar met twee TGV’s dwars door Frankrijk plus twee vliegtuigen en meerdere Lance-bussen voor bedlegerige patiënten, totaal 1500 mensen uit de provincies Utrecht, Overijssel, Gelderland benoorden de Waal en een stuk van Flevoland naar Lourdes; het is op zich al een bijzondere prestatie. Ik was erbij en het is een fijne ervaring geworden.

Kort voor mijn vertrek sprak ik met iemand van de actiegroep tegen het Rijsbruggerwegtracé. Ik moest daar in Lourdes maar een kaarsje opsteken, dat de weg niet zou doorgaan. Maar er waren ook Houtenaren in onze groep en als die nu eens een kaars zouden opsteken, dat de weg wel zou doorgaan, dan kwam Maria wel voor een dilemma te staan. De pastor voor onze groep weet op alle vragen een antwoord. Maria zorgt, dat de beste oplossing wordt gevonden. Dus Bunnik, er is nog hoop.

Zo’n grapje tussen door tekent de gezellige sfeer in de groep van de Paus Johannes XXIII parochie. Dat voelden zelfs de jongeren in de leeftijd van 14 tot 21 jaar, die samen optrokken met mensen tot dik in de tachtig. Twee van hen hadden een eigen website opgezet, waarop ze dagelijks verslag deden van hun belevenissen en foto’s plaatsten. Kijk maar eens op  www.lourdesreis.webnode.nl . Ze duwden ook ijverig de rolstoelen of deelden de lunchpakketten uit in de trein. Sommigen waren misdienaar en stonden dus vooraan bij de vieringen. Er waren aparte programma’s voor de jongeren. Wat mij trof was hun grote nieuwsgierigheid naar kerkelijke gebruiken en geloofszaken. Tijdens zo’n gesprek vroeg een meisje: “Hier zie je overal beelden van Maria en andere heiligen. Waarom zie je nu nooit een beeld van God?” Wij kwamen tot een antwoord en ze toonde zich tevreden. Wat zou u zeggen?

Gebeuren er wonderen in Lourdes? Worden mensen er genezen? Een beperkt aantal gevallen is als wonder erkend omdat na zorgvuldig onderzoek er geen aannemelijke wetenschappelijk verantwoorde verklaring kon worden gevonden, althans bij de toenmalige stand van de wetenschap. Voor mij is dat niet zo belangrijk. Als mensen na een bezoek aan Lourdes zich beter voelen of beter met hun ziekte of beperking kunnen omgaan, wie zou ik dan zijn als ik zou beweren, dat ze het zich allemaal maar verbeelden?

Ik voerde gesprekjes met mensen uit onze groep, want ik wilde weten hoe het staat met de Mariadevotie onder deze betrokken katholieken om er een artikel over te kunnen schrijven. Het beeld bleek heel divers. Een ouder echtpaar vertelde, dat ze nu voor de vierde keer in Lourdes waren. De eerste keer in 1962 hadden ze in de jaren ervoor tot drie keer een kindje kort na de geboorte verloren. Een jaar na Lourdes werd een gezonde dochter geboren en daarna nog vier kinderen en inmiddels hebben ze tien kleinkinderen. Kun je je voorstellen, dat ze dankbaar zijn voor dit geluk?

Bernadette sprak tijdens de verschijningen met Maria en toen zij vroeg, wie zij was, antwoordde zij: "Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis.” Bernadette had daar nooit over gehoord en het was voor de pastoor reden om te geloven, dat Maria er werkelijk aan Bernadette verscheen. Onder de deelnemers uit onze groep waren er maar weinigen, die weten wat het betekent, Onbevlekt ontvangen. Veel relibeten onder journalisten maken elke keer dezelfde fout, dat zij denken, dat het betekent, dat Maria maagd bleef, toen zij zwanger werd. Fout! De Katholieke Kerk gelooft, dat Maria nooit bevlekt is geweest met de erfzonde vanaf het moment, dat zij bij haar moeder Anna verwekt werd. Anders zou zij niet waardig zijn geweest moeder van Gods Zoon te worden. Het is niet erg als je het niet weet, want bij katholieken gaat het veel meer om het beleven dan om de leer. Ook relibeten kunnen luidkeels het refrein van het Lourdeslied meezingen, Ave, Ave, Ave Maria (2x).

Als dat lied door duizenden uit heel Europa wordt gezongen tijdens de internationale viering of de lichtprocessie, dan zie je dat daar een grote verbondenheid bestaat. Ik ging er weer meer in Europa geloven. Dus gaan we Europadag vieren op woensdag, 9 mei en ik steek de blauwe vlag met de twaalf gouden sterren uit. Wist u, dat sommigen die vlag niet lusten omdat ze er een Mariasymbool in zien?

Jaargang 5, Nr. 213.

DE EU EN DE VERKIEZINGEN

Hoe stimuleer je als overheid de economie? Ga je volgens Keynes extra veel geld uitgeven en zo werk creëren of ga je bezuinigen om zo het bedrijfsleven te stimuleren veel te investeren en de consumptie op te peppen doordat de belastingen laag zijn, zoals wijlen Reagan praktiseerde? Elke Nederlandse partij zal hierin een keuze behoren te maken. De weg volgens Keynes is door Nederland zelf afgesloten door in de Europese Raad keiharde garanties te eisen, dat alle lidstaten zo snel mogelijk hun tekort onder de 3% van het BNP zouden brengen. Het kwam Rutte goed uit, want dan zou hij het VVD-programma van veel bezuinigen kunnen uitvoeren en de EU de schuld geven van de noodzaak te bezuinigen. Maar hij presenteerde de rekening vooral aan politiek en economisch zwakke groepen als mensen met een beperking, ouderen en uitkeringstrekkers. Dat kon Wilders niet aan zijn achterban verkopen en zo struikelde het kabinet. De oplossing moet gezocht worden in hervormingen en zo bezuinigen, dat niet juist zwakke groepen worden getroffen en de economie stimuleren door deze krachtig te vergroenen. Het zal mij benieuwen of dat de vijf of zes partijen lukt. Het GroenLinks-programma moet dit gedegen uitwerken.

Hoe moet onze houding tegenover de EU worde?. De huidige crisis heeft overduidelijk aangetoond dat de EU een duidelijke en krachtige leiding mist. Was die er wel geweest en had deze vroegtijdig en stevig ingegrepen en daarvoor al veel scherper het begrotingsbeleid van de lidstaten gecontroleerd, dan zou de crisis niet zo omvangrijk zijn geworden. Nu moest de Duitse Bondsrepubliek voor die krachtige leiding zorgen. Het kwam neer op een Duits dictaat, volop gesteund door Nederland, Finland, Oostenrijk en schoorvoetend door Frankrijk. De huidige aanpak strookt niet bepaald met de Franse traditie, waar de staat een belangrijke rol speelt en de eigen economie zoveel mogelijk beschermt.

Het is mooi, dat er nu toch een zekere consensus is ontstaan, maar wat heeft dat een moeite gekost. Er zullen ongetwijfeld nog heel wat crisissen volgen en elke keer zal dan weer oneindig lang overleg volgen om een moeizaam compromis te bereiken. Allerlei problemen in Europa (en de rest van de wereld) vragen om een duidelijk antwoord: krachtige regelgeving en scherpe controle op de uitvoering. Die uitvoering van de Europese regelgeving ligt nu nog bij de lidstaten en in eerste instantie de controle op de uitvoering ook. Daar ligt een duidelijke zwakte van de EU. Er gaat van alles mis.

De voorbereiding en de besluitvorming over die regelgeving gebeurt vooral door de Europese Raad. Eigenlijk zie je hier een vermenging van uitvoerende macht, die een beleid voorstelt en wetgevende macht, die de voorstellen goedkeurt. De verdere uitwerking gebeurt dan door de ambtenaren onder leiding van de Europese Commissie. De politieke opstelling van de Europese Raad wordt bepaald door de kleur van de afzonderlijke regeringen. In Europa is de meerderheid van de regeringen nu rechts en dus komt er een rechts beleid uit. De nationale opposities zijn in de Europese Raad niet vertegenwoordigd. Uit democratisch oogpunt gezien zou het rechtstreeks door alle Europeanen gekozen Europees Parlement een veel grotere zeggenschap moeten hebben. Vanuit het principe van de scheiding van machten zou de voorbereiding van de besluitvorming en de uitvoering van de besluiten veel meer bij de Europese Commissie moeten liggen. De toestand in de wereld vraagt om snelle en doortastende en democratisch verantwoorde besluitvorming. Allerlei praktijken van financiële machten en criminele organisaties moeten aan banden worden gelegd. Afzonderlijke landen zijn hiertoe niet in staat. Een ontwikkeling naar een federaal Europa is onontkoombaar.

Jaargang 5, Nr. 212.

EENZAAMHEID

Komt eenzaamheid in deze tijd meer voor dan vroeger? Komt het vooral voor bij ouderen of ook bij jongere volwassenen en bij kinderen? Komt het meer voor in de stad dan op het platteland? Kiezen mensen voor eenzaamheid en is eenzaamheid een probleem? Zo maar wat vragen nadat ik las, dat in mijn gemeente Bunnik met ruim 14.000 inwoners, verdeeld over drie dorpen en het buitengebied, 38% van de ouderen aangeeft zich eenzaam te voelen.

We praatten er met elkaar over in het Diaconaal Beraad. Mensen van de bezoekgroep vertelden over hun ervaringen met eenzame mensen. Ze probeerden hen over te halen mee te gaan naar een gezellige middag of een koffieochtend van de Zonnebloem. “Ik kom je ophalen en dan gaan we samen” hadden ze voorgesteld. Maar nee, daar voelden ze toch niet voor. Zulke mensen lijken wat mensenschuw, maar er wordt nog contact met ze gemaakt. We maakten ons bezorgd over die mensen, waarvan we geeneens in de gaten hebben, dat ze eenzaam zijn. Odijk heeft 5500 inwoners en ze kennen niemand. De mensen, die ze vroeger kenden zijn dood of ze wonen ver weg en zijn niet meer mobiel genoeg voor een verre reis. Hun kinderen hebben het te druk om vaak te komen – zeggen ze – of er is ruzie geweest en alle contact is verbroken. Toen ze zelf nog vitaal waren, stonden ze ook alleen, maar toen was er nog het werk en wat oppervlakkig contact met collega’s, maar op de jaarlijkse reünie zie je ze niet. Mensen, die zo weinig contactgevoelig zijn vervallen bijna automatisch in eenzaamheid. Och, zeggen ze, ik vermaak me zelf wel. Het wordt pas echt een probleem als ze hulpbehoevend worden. Dan is het maar te hopen, dat een goede huisarts de weg naar de thuiszorg wijst en eventueel maatschappelijk werk inschakelt of een gespecialiseerde maatschappelijk werker voor ouderen.

Was het vroeger anders? Mensen hoorden toen nog ergens bij. De dominee of de pastoor kwam op bezoek of iemand van de vakbond of de politieke partij kwam de contributie ophalen of bezorgde een krantje en maakte een praatje en dat deed ook de postbode als hij de cheque van de AOW kwam afleveren. Zo kwam ook de bakker en de melkboer langs. Zo nodig werden de buren getipt. Houd een oogje in het zeil! De vooruitgang heeft ook zijn kwade kanten.

Veel meer mensen zijn alleen gaand. Soms kiezen ze er heel bewust voor. “Ik wil met niemand iets te maken hebben”. Soms overkomt het ze. Ze vinden de ideale partner niet en dat is ook al moeilijker dan vroeger doordat veel sociale verbanden niet meer bestaan. Of hun partner overlijdt of ze scheiden en er is geen economische noodzaak een ander te vinden. Veel van zulke mensen bouwen een netwerk van vrienden of vriendinnen om zich heen en elke keer weer merken ze, dat ze op elkaar kunnen rekenen. Soms gaat het zo ver, dat men voor groepswonen kiest met iedereen een eigen appartement en toch het een en ander gezamenlijk.

Juist die groep van geseculariseerde mensen zou er over moeten nadenken, hoe je nieuwe verbanden schept, die mensen enig houvast bieden. Ouders en onderwijs, sport- en jeugdverenigingen zouden veel meer aandacht moeten schenken aan sociale opvoeding. Hoe maak ik contact en hoe onderhoud ik contact? Hoe gedraag ik mij in een groep? Hoe speel ik mijn maatschappelijke rol in de straat, de buurt, de wijk of het dorp? Hoe herken ik eenzaamheid bij mijn klasgenoten en hoe kan en wil ik daarop reageren? Hoe betrek je mensen bij activiteiten? Hoe reageren we allemaal samen naar de misschien toch wat doorgeschoten tendens tot individualisering? Hoe bieden we elkaar wat meer geluk en plezier in het leven?

Jaargang 5, Nr. 211.

HET KERKVOLK WORDT ONGEDULDIG

Zelfs in Oostenrijk wordt het kerkvolk ongeduldig. In dit traditioneel katholieke land heeft een groep van 400 priesters en diakens, verenigd in de zogenaamde “Pfarrer Initiative” een openlijke oproep gedaan tot ongehoorzaamheid aan Rome. Zij vinden, dat de vernieuwing in de Kerk niet snel genoeg gaat. Hun voornaamste eisen hebben ze neergelegd in de zogenoemde “Oproep tot Ongehoorzaamheid”. Daarin vind je bijvoorbeeld een suggestie om in elke viering bij de voorbeden te bidden voor kerkhervorming.

In Oostenrijk is de sociaal-maatschappelijke structuur in veel opzichten anders dan in Nederland. Tot het verdwijnen van de Habsburgers na de Eerste Wereldoorlog was er veel sociaaleconomische macht bij de adel en de geestelijkheid. Dat zorgde ervoor, dat vooral de arbeidersklasse zich van de Kerk afwendde. De SPÖ was traditioneel erg antikerks, maar nu zij op veel plaatsen delen in de macht is die antihouding verminderd en lopen socialistische autoriteiten rustig mee in een sacramentsprocessie. Terwijl veel intellectuelen de Kerk trouw bleven, zie je dat de laatste decennia minder worden. Maar ook in Oostenrijk loopt het aantal priesterroepingen terug en de ongerustheid hierover en over de behoudzucht van Rome hebben kennelijk tot deze oproep geleid.

De Oostenrijkse priesters vinden dat de communie aan niemand geweigerd mag worden, niet aan gescheidenen, maar evenmin aan leden van andere kerkgenootschappen. Ook willen zij, dat de eucharistie gevierd kan worden zonder aanwezigheid van een priester en dat alle parochies een voorganger hebben: man of vrouw, getrouwd of celibatair. Daartoe willen zij alle mogelijkheden aangrijpen om te pleiten  voor vrouwen in het ambt en voor vrijwillige priestercelibaat. Aldus een bericht op de site www.rkk.nl .

In Nederlandse ogen zijn dat allesbehalve uiterst radicale eisen. Ze zijn al decennia lang gemeengoed onder progressieve katholieken. Al tijdens het Pastoraal Concilie in Noordwijkerhout eind jaren zestig van de vorige eeuw werd erover gesproken. Ook in de Verenigde Staten ijvert een grote groep vrouwen voor openstelling van het diaconaat en het priesterschap voor vrouwen. Wanneer een moderne conservatieve bisschop of priester bij een uitvaart of bij een vormseltoediening mee deelt, dat niet-katholieken wel naar voren mogen komen, maar de armen voor de borst gekruist moeten houden waarna ze een zegen zullen ontvangen, dan leidt dat tot grote woede. Het treft immers ook de niet-katholieke ouder van een vormeling. Het meest verontrustende is, dat zo’n prelaat geeneens snapt hoe hufterig hij bezig is. Hij denkt een mooi gebaar te maken. Maar hij zou minstens zijn enorme spijt moeten betuigen, dat al die kerken elkaar nog altijd niet gevonden hebben in een wederzijdse erkenning van Avondmaal en Eucharistie en daarvoor vergeving moeten vragen.

De Paus reageerde hierop in zijn preek tijdens de Chrismamis, wanneer de H. Oliën gewijd wordt. De vorige paus had immers uitgesproken, dat de Kerk van de Heer geen enkele volmacht had gekregen vrouwen tot priester te wijden. Maar Jezus van Nazareth heeft evenmin volmacht gegeven mannen tot priester te wijden. Het priesterschap is pas later ontstaan en er zijn aanwijzingen, dat in de vroegste kerk ook vrouwen voorgingen bij het breken van het brood en het delen van de wijn. Dat vrouwen diaken werden is zeker.

In Oostenrijk zelf heeft Kardinaal-Aartsbisschop Schönborn van Wenen de priesters bevolen hun “Oproep tot Ongehoorzaamheid” in te trekken. Maar de priestergroep denkt daar niet aan. Woordvoerder Helmut Schüller verklaarde, dat ‘gehoorzaamheid zonder geweten gevaarlijke gehoorzaamheid‘ is. Het zal niet eenvoudig zijn tegen een zo omvangrijke groep maatregelen te nemen. De paus heeft laten merken, dat hij de bezorgdheid begrijpt, maar heeft ook vragen gesteld over hun ideeën. Daaruit putten de priesters hoop, dat er nagedacht gaat worden over de noodzakelijke kerkvernieuwing. Voor Oostenrijk hoop ik, dat het niet dezelfde “behandeling” krijgt als Nederland, uiterst conservatieve bisschoppen benoemen, die een gewetenloze dwang op priesters, diakens en pastoraal-werkers uitoefenen om toch maar aan alle regels en regeltjes en voorschriftjes en plichtjes te gehoorzamen. Dus toch maar elke viering een voorbede om te komen tot echte kerkvernieuwing?

Jaargang 5, Nr. 210.

DIRIGISME VERSUS LIBERALISME

Van GroenLinks wordt beweerd, dat het een links-liberale partij is. Femke Halsema zou de partij als een liberale partij hebben achtergelaten, toen zij het stokje overdroeg aan Jolande Sap. Is dat nu werkelijk zo? Altijd was er in sociaal-cultureel opzicht een tendens naar vrije opvattingen ten aanzien van waarden en normen. Iedereen moet naar de mening van GroenLinks zelf kunnen bepalen hoe hij zijn leven inricht, welke keuzes hij maakt. Iedereen moet zijn eigen gewetensbeslissingen kunnen nemen en niemand hoort hem of haar tot een bepaalde beslissing te dwingen. Overigens is dat ook bij de christelijke kerken uitgangspunt al kan de sociale druk soms groot zijn. De moderne conservatieve bisschoppen en priesters hebben grote moeite met persoonlijke vrijheid, vooral waar het hun ondergeschikten betreft. Met deze GL opvatting over vrijheid heb ik geen moeite.

Het liberale kan ook in economisch opzicht worden opgevat. GroenLinks wil de arbeidsmarkt hervormen en daarbij vooral het ontslagrecht en de hoogte en de duur van de werkloosheidsuitkering. Uitgangspunt is, dat mensen zo snel mogelijk weer aan het werk moeten, want dat maakt hen zelfstandig en onafhankelijk. Mensen moeten niet jarenlang in een uitkeringssituatie worden opgesloten. Jonge GroenLinksers hechten niet zo aan een vaste baan. Ze hoppen van de ene naar de andere job en gaan steeds beter verdienen. Of dat in de huidige crisissituatie ook nog lukt is maar de vraag. Maar een grotere arbeidsmobiliteit hoeft niet perse te worden afgewezen. Toch hebben veel ouderen moeite met deze liberale arbeidsverhoudingen. Zouden zij zich bij de SP meer thuis voelen?

Er is heel veel mis in ons financieel-economisch systeem. Af en toe krijg ik de indruk, dat oplichting en beroven en plunderen als het maar in het groot door banken en fondsen gebeurt, gewoon is toegestaan. Een fonds koopt een bedrijf, verkoopt de aantrekkelijke onderdelen met veel winst, zadelt het bedrijf op met enorme schulden en laat het leeg geroofde bedrijf dan vallen na veel geld geïncasseerd te hebben. Goede en slechte hypotheken worden bij elkaar gestopt en als zogenaamde aantrekkelijke inkomstenbronnen doorverkocht. Als dan blijkt, dat op veel hypotheken verlies wordt geleden is er niets aan de hand. Maar het is je reinste oplichting en het zou zwaar bestraft moeten worden. Voorraden voedsel of grondstoffen worden opgekocht en tijdelijk uit de markt genomen. Door het krappe aanbod stijgen de prijzen. Consumenten zijn het slachtoffer. Dat heet dan een legale vorm van handel, maar is eerder diefstal te noemen. Er wordt gespeculeerd tegen een land, dat failliet dreigt te gaan en vooral daardoor gaat het failliet en velen vervallen tot bittere armoede. De waarde van aandelen stijgt de ene dag en de volgende dag storten de koersen weer in en zo komen pensioenfondsen in de problemen en dus de gepensioneerden en de premiebetalers. Dat is het moderne economische liberalisme en ik kan mij niet voorstellen, dat GroenLinks of welke partij ook in Nederland daar niets tegen wil doen. Maar zie; er gebeurt vrijwel niets. Van enige discussie binnen de Nederlandse politieke partijen is weinig te merken, ook niet binnen GroenLinks. De macht van het internationale kapitaal lijkt onaantastbaar.

Eigenlijk heeft dit alles te maken met waarden en normen. Als je voor jezelf absolute vrijheid opeist, maak je minder gemakkelijk de keus om samen al die economische narigheid te bestrijden. Je kunt er voor kiezen mee te profiteren. Je zelf duur te verkopen. Tsja, maar dan hoor je eigenlijk niet thuis bij GroenLinks.

Bij al die levensbeschouwelijke zaken eisen wij die vrijheid ook. Onlangs werd in de Partijraad hulp bij een zelfgekozen levenseinde besproken. Daar werd beweerd, dat GroenLinks als liberale partij daarmee weinig moeite zou hebben. Mij stemt het niet tot vreugde, maar zoals bij andere ethisch thema’s als abortus provocatus en euthanasie zou je kunnen zeggen, dat in onze pluriforme maatschappij de mogelijkheid daartoe zou kunnen worden geboden. Zo is ook het “homohuwelijk” mogelijk geworden.  Wat mij nu opvalt is dat bij dergelijke ethisch vraagstukken de voorstanders steeds dogmatischer gaan denken en er steeds grotere moeite mee hebben, dat er ook mensen zijn, die er niet zo blij mee zijn. Dan komen bij deze liberale denkers plotseling zeer dirigistische tendensen naar voren en worden mensen gedwongen niet langer overeenkomstig  hun eigen standpunt te leven en te handelen. Dat is nu liberaal zijn, zolang het in de eigen kraam te pas komt maar tegelijk anderen die vrijheid niet te gunnen. Dat is de worsteling tussen dirigisme en liberalisme. Lastig hè!

Jaargang 5, Nr. 209.

THE GREAT WAR 1914 – 1918

De Grote Oorlog, zo noemen de Britten de Eerste Wereldoorlog. Nederland was toen neutraal en misschien, dat ik daardoor slechts in grote lijnen op de hoogte was van deze oorlog. Een bezoek aan het Belgische Ieper en omgeving drukt je met je neus op de afschuwelijke werkelijkheid. Alleen daar sneuvelden 185.000 militairen van het Britse Gemenebest: Britten, Canadezen, Australiërs en Nieuw-Zeelanders. Wandelend in de omgeving kom je steeds weer de militaire begraafplaatsen tegen. Heel vaak staat er op een grafsteen “Soldier of the great war, known unto God”. Duizenden konden niet meer geïdentificeerd worden. Duizenden zijn nooit gevonden. Elk jaar worden nog dertig keer de stoffelijke resten van een gesneuvelde geborgen. Het lijkt of de oorlog er nooit eindigt.

Ieper is een knooppunt van wegen, dus van groot strategisch belang. Gedurende de gehele oorlog lag er Oostelijk van Ieper een boogvormige uitstulping in het front, de “Ypres Salient”. Aanvankelijk lag de frontlijn zo’n 5 KM Oostelijk van de stad. Tussen 1915 en 1917 was er weinig beweging in het front, maar toen konden de Geallieerden wat oprukken tot 8 KM van de stad. Bij dergelijke grote veldslagen viel 80% van de doden. Toen Rusland in 1918 capituleerde kregen de Duitsers meer manschappen tot hun beschikking en rukten ze op tot vlak voor de stad. Vanaf de heuvels schoten ze Ieper volledig aan puin. Als je in de stad bent en de “Middeleeuwse” gevels ziet, moet je je wel realiseren, dat alles na die oorlog weer is opgebouwd.

Rond de stad is een systeem van wandelknooppunten opgezet. Je kunt dus van knooppunt naar knooppunt wandelen en onderweg wordt ook steeds de route aangegeven. Dan kom je overal militaire begraafplaatsen tegen. Ze worden keurig onder houden door de “Commonwealth War Graves Commission”. Soms staat er namen op de identieke grafstenen en ook de leeftijd, vaak heel jong. De doden werden , als dat kon,  dichtbij de plek begraven, waar ze gesneuveld waren. Na de oorlog is daar enige orde in gebracht. Enkele keren lazen we, dat de begraafplaats zo zeer onder vuur had gelegen, dat de afzonderlijke lichamen niet meer te onderscheiden waren. Dan was er bijvoorbeeld een ring van grafstenen opgericht. Het maakt je wel stil. Ergens ligt de spoorlijn Ieper – Komen in een doorgraving. Van de weggegraven grond waren twee heuvels gemaakt. Heuvel 60 werd eerst door de Duitsers ondermijnd, waarna ze een springlading lieten ontploffen. Zo konden ze de heuvel veroveren. Een Australisch mijnwerkerskorps deed hetzelfde, maar nog grondiger. Nu nog ziet de heuvel eruit als een soort maanlandschap met grote en kleine kraters. Aan de andere kant van de spoorlijn werd een heuvel door de Britten met zo ‘n kolossale springlading opgeblazen, dat er een krater ontstond van 80 M doorsnede en 15,5 M diep, die er nog steeds te zien is. Hier en daar vind je ook informatiepanelen met bijvoorbeeld een foto van de situatie bij het eind van de oorlog. Nu is het een vriendelijk landschap van bos en weide, toen een verwoest bos.

Er is een sterke opleving van de belangstelling voor dit voormalige oorlogsgebied. We zagen Britse bussen van de ene naar de andere begraafplaats rijden. We kwamen scholieren tegen, die als wij de wandelroutes volgden. Het meeste indruk maakt toch de dagelijkse “Last Post” bij de Menen Poort. Deze moderne poort aan de oostzijde van de oude stad is door de Britten gebouwd als een kolossaal gedachtenismonument voor al die 54.000 Gemenebestmilitairen, waarvan de stoffelijke overschotten nooit gevonden zijn. Hun namen staan in de muren van de poort gebeiteld. Elke avond verzamelen zich honderden mensen van alle leeftijden, heel veel scholieren en studenten om te luisteren naar het blazen van de Last Post en vervolgens hun kransen, bloemen of kruisjes bij het monument te plaatsen. Zo wordt ook de jonge generatie doordrongen van het inzicht hoe dwaas en hoe verschrikkelijk oorlog kan zijn. Opdat wij nooit vergeten!

Jaargang 5, Nr. 208.